Sierp to narzędzie rolnicze i ogrodnicze powoli znikające z naszego świata. A w każdym razie ze świata Europejczyków. I choć w wielu miejscach na świecie (np. w egipskiej Delcie Nilu gdzie prowadzą wykopaliska archeolodzy z UJ) jest on nadal w użyciu to jednak jego kariera zdecydowanie zmierza do nieuchronnego końca. A przecież to właśnie krzemienny sierp posłużył neolitycznym rolnikom do zbierania wyhodowanych przez nich pierwszych zbóż (pisałem o nich tutaj), przyspieszając ich pracę w sposób znaczący i wprowadzając do ludzkiej kultury nowy element –  technologię rolniczą.

DSC_6863

Krzemienne ostrza sierpów, które znaleźliśmy podczas prac archeologicznych w południowej Jordanii.

Najstarsze znaleziska sierpów pochodzą z terenu obecnej Jordanii i Izraela.To właśnie tam (dokładnie w okolicach Wadi Ziqlab w Jordanii i Mount Caramel w Izraelu) znaleziono krzemienne ostrza o charakterystycznym, podłużnym i prostokątnym kształcie (wykonane w tzw. technice wiórowej), które służyły do ścinania roślin już ponad 10 000 lat temu. Wskazują na to także ślady pozostawione na nich przez rośliny (to tzw. wyświecenie żniwne czyli charakterystyczny połysk, wyglądający jak zatłuszczenie, który pozostaje na krzemieniu po długim używaniu go do cięcia roślin). To znaczy, że już w okresie tzw. epipaleolitu czyli w czasach tuż przed rewolucyjnymi zmianami jakie miały miejsce w epoce neolitu, mieszkańcy Bliskiego Wschodu wynaleźli podstawowe w przed-mechanicznym rolnictwie urządzenie – sierp.

DSC_2371

Krzemienne wkładki do sierpów, które znaleźliśmy w egipskiej Delcie Nilu, pochodzące z czasów panowania pierwszych faraonów czyli około 3000 r. p.n.e.

Dziś, kiedy patrzymy na maszyny rolnicze, traktory i kombajny, trudno nam sobie wyobrazić w jaki sposób zwykły sierp (w dodatku nawet nie metalowy :)) mógł zmienić świat. A jednak tak się stało. Jak uważa wielu naukowców wynalezienie sierpa znacznie przyspieszyło zbiory. Było to szczególnie ważne w sytuacji trudnych warunków klimatycznych wymuszających szybkie żniwa.  Demograficzny rozwój społeczności neolitycznych spowodował także, że ziarna trzeba było zebrać bardzo dużo, by zmagazynowane mogło służyć do kolejnych zbiorów.

Drewniano – krzemienny sierp z oazy Fajum w Egipcie – narzędzie pierwszych, egipskich rolników (ze zbiorów UCL).

Dzięki sierpowi pierwsi rolnicy mogli sprawnie zbierać kłosy (tak pozyskiwano ziarno w początkach rolnictwa) zaś konstrukcja sierpów umożliwiała szybka wymianę ostrzy w przypadku ich stępienia lub złamania. Pierwsze sierpy były bowiem wykonywane z drewna, rozszczepionego na długim odcinku. W szczelinę wkładano krzemienne ostrza, umocowując je czasem żywicą lub naturalnym asfaltem. Taka technologia była łatwa w użyciu i nie groziła przerwaniem pracy w przypadku „awarii” sprzętu. Czasami jako oprawy krzemiennych ostrzy używano także kości zwierzęcych – np. krowich żeber.

E.10-47-2-(20)

Fragment kościanej oprawy sierpa znaleziony przez nas w Egipcie.

Z czasem zaczęto wykonywać sierpy także z innych materiałów np. z twardej, wypalonej gliny (znamy takie przykłady z Mezopotamii) zaś od momentu rozpowszechnienia się technologii wyrobu metalu także z brązu a później z żelaza.

Dziś sierpa używa się już bardzo rzadko, najczęściej do zbiorów roślin rosnących w wodzie takich jak ryż. Wyparły go kolejne wynalazki rolnicze takie jak kosa i półkosek, no i oczywiście cały szereg mobilnych, nowoczesnych maszyn. I tak sierp – przyjaciel pierwszych rolników, odchodzi powoli do muzeum techniki rolniczej. Miał jeszcze co prawda kilka swoich epizodów symbolicznych, stając się np. narzędziem liturgicznym (w rękach celtyckich kapłanów – Druidów), a w czasach nam bliższych jednym z symboli komunizmu, jednak w naszej zbiorowej pamięci powinien jednak pozostać przede wszystkim jako jeden z szeregu  najważniejszych wynalazków ludzkości, stworzonych przez pierwszych rolników.